Lấy nguồn cảm hứng từ Mùa Xuân để sáng tạo thơ ca có lẽ không còn mới lạ đối với các thi sĩ Việt Nam. Ta bắt gặp trong thơ Nguyễn du với cảnh ngày xuân thật đẹp với những cánh én chao liệng và hình ảnh “cành lê trắng điểm một vài bông hoa”. Bài thơ Mùa Xuân Nho Nhỏ của nhà thơ Thanh Hải miêu tả về một bức tranh Xuân của thiên nhiên Xứ Huế với đầy đủ các yếu tố nhạc và họa, mang cái nhìn thật mới mẻ về tâm hồn người thi sĩ luôn khát khao cống hiến cả cuộc đời cho mùa xuân cách mạng. Hãy cùng phân tích bài thơ để thấy rõ điều đó nhé!
Xem thêm: Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Cảnh Khuya
1. Lập dàn ý phân tích bài thơ Mùa Xuân Nho Nhỏ của nhà thơ Thanh Hải.
1.1.Mở bài.
-Giới thiệu đôi nét về tác giả Thanh hải và tác phẩm Mùa xuân nho nhỏ.
Vài nét về tác giả : Tên thật là Phạm Bá Ngoãn (1930-1980) quê ở Phong Điền, thuộc tỉnh Thừa Thiên – Huế.
+Ông là người có công lớn trong việc thắp sáng ngọn lửa thi ca cách mạng miền Nam.Thơ Thanh Hải bình dị mà rất sâu lắng thường viết về chủ đề thiên nhiên và lòng yêu cuộc sống.
-Đôi nét về tác phẩm Mùa xuân nho nhỏ của thanh Hải.
+Hoàn cảnh ra đời rất đặc biệt: bài thơ Mùa xuân nho nhỏ được tác giả viết vào tháng cuối cùng của cuộc đời (11/1980) trong lúc Ông nằm trên giường bệnh.
+ Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp và khí thế của đất nước vào xuân, thể hiện khát vọng và tình yêu thiết tha được trọn đời hiến dâng cho quê hương đất nước của tác giả.
1.2. Thân bài.
*Bố cục bài thơ gồm 4 phần cụ thể như sau:
+ Khổ 1: Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên đất nước
+Khổ 2 ,3: Cảm xúc về mùa xuân của đất nước
+Khổ 4 ,5: Ước nguyện của tác giả
+Khổ 6: Tác giả ngợi ca quê hương đất nước thật tự hào qua điệu dân ca xứ Huế.
Chi tiết:
*Khổ 1: Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân thiên nhiên đất nước.
– Nhà thơ vẽ ra trước mắt độc giả bức tranh thiên nhiên mùa xuân xứ Huế với:
+ Không gian: cao rộng của bầu trời, dài rộng của “dòng sông xanh”.
+ Âm thanh: âm thanh rộn rã vui tươi của “chim chiền chiện”.
+Màu sắc: xanh của dòng sông, tím của hoa.
– Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên:
+Nhà thơ có cái nhìn trìu mến với thiên nhiên, cảnh vật.
=>Nghệ thuật: +Tác giả sử dụng nghệ thuật đảo cú pháp đảo từ “mọc” lên đầu câu giúp cho bức tranh cảnh vật thêm căng tràn sức sống.
+Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “hứng” “giọt long lanh” có thể là những giọt sương trên những chiếc lá xanh mơn mởn hoặc cũng có thể là tiếng chim hót vang trên bầu trời.
*Khổ 2 ,3: Cảm xúc về mùa xuân của đất nước.
– Mùa xuân của đất nước gắn liền với hình ảnh những chiến sĩ cầm súng và hình ảnh những người nông dân lao động mùa màng “người ra đồng”, “lộc”- niềm hy vọng tươi sáng đang theo họ đi khắp nơi hay hay chính họ đã mang đến mùa xuân cho mọi miền Tổ Quốc.
– Nhịp độ khẩn trương : Tất cả đều hối hả…xôn xao”: công cuộc xây dựng mùa xuân của đất nước diễn ra khẩn trương, sôi động.
=>Nghệ thuật tu từ điệp cấu trúc, từ láy…: nhà thơ như reo vui trước tinh thần lao động khẩn trương của con người và tinh thần chiến đấu hiên ngang của các chiến sĩ để làm nên mùa xuân của đất nước.
– Nhà thơ nhắc lại về lịch sử bốn nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam thật “vất vả và gian lao”; đồng thời tin tưởng, ca ngợi vẻ đẹp của đất nước Việt Nam vào tương lai đầy hy vọng bằng hình ảnh so sánh đẹp mang nhiều ý nghĩa “Đất nước như vì sao /Cứ đi lên phía trước”.
+Cụm từ : “cứ đi lên phía trước” thể hiện sự hiên ngang, đầy kỳ vọng của việc đất cứ tiến lên đà phát triển mà không hề bị cản trở bởi bất kỳ yếu tố nào.
*Khổ 4 ,5: Ước nguyện của tác giả
-Nhà thơ bộc lộ khát vọng, ước mơ chân thành và thiết tha muốn mang một phần nhỏ bé của mình cống hiến giản dị, chân thành cho cuộc đời chung của đất nước:
+ Tác giả muốn làm “con chim hót”: góp tiếng hót vui tươi cho cuộc đời tươi sáng.
+ Tác giả muốn làm “nhành hoa”: góp chút sắc hương điểm tô cho cuộc sống.
+ Tác giả muốn làm “nốt trầm”: để thật lặng lẽ hòa tan vào bản nhạc trầm bổng của cuộc sống.
+ Tất cả những khát khao của tác giả chỉ là “một”: thể hiện ước muốn thật bình dị, giản đơn để đóng góp một phần cái tôi nhỏ bé vào cuộc đời chung .
=>Tác giả không mong muốn những điều lớn lao, phô trương mà cho đến lúc sắp lìa đời cũng chỉ có một ước nguyện thiết tha đó là đóng góp một phần cuộc đời nhỏ bé của cuộc đời mình góp sức cho mùa xuân tươi đẹp của đất nước- một tấm lòng yêu nước đáng trân trọng.
*Khổ 6:Tác giả ngợi ca quê hương đất nước thật tự hào qua điệu dân ca xứ Huế.
-Giai điệu được cất lên chính là điệu hát truyền thống của xứ Huế mộng mơ
-Câu hát “Nam Ai, Nam Bình”: làn điệu dân ca ngọt ngào xứ Huế, thể hiện tình yêu mến với những giá trị truyền thống của cha ông xưa.
-Câu thơ “Mùa xuân ta xin hát”: bộc lộ niềm tự hào của tác giả về lối sống nghĩa tình của tổ tiên.
Xem thêm: Chứng minh câu tục ngữ của Ông cha có công mài sắt có ngày nên kim
1.3. Kết bài:
*Khái quát lại về giá trị nội dung và nghệ thuật làm nên thành công của bài thơ:
-Giá trị nghệ thuật:
+Thể thơ năm chữ, có nhạc điệu trong sáng, thiết tha gần gũi với dân ca.
+Những hình ảnh đẹp, giản dị, gợi cảm.
+Biện pháp nghệ thuật: biện pháp tu từ so sánh và ẩn dụ sáng tạo.
-Giá trị nội dung:+ Bài thơ là khát vọng cống hiến , ước mơ đóng góp 1 phần nhỏ bé của tác giả đối với mùa xuân của đất nước.
+Liên hệ trình bày khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ cho cuộc đời.
2.Bài văn mẫu phân tích bài thơ Mùa Xuân Nho Nhỏ của nhà thơ Thanh Hải hay nhất.
Nhà thơ Thanh Hải (1930-1980) quê gốc của Ông ở xứ Huế mộng mơ. Thanh Hải được biết đến là một nhà thơ nổi tiếng, một chiến sĩ cách mạng với lòng nồng nàn yêu nước. Ông là người có công lớn trong việc thắp sáng ngọn lửa thi ca cách mạng miền Nam. Thơ Thanh Hải bình dị mà rất sâu lắng thường viết về chủ đề thiên nhiên và lòng yêu cuộc sống. Một trong những tác phẩm nổi tiếng của Ông đã được phổ nhạc thành bài hát cùng tên đó là bài thơ Mùa Xuân Nho Nhỏ, bài thơ được sáng tác khi Ông chuẩn bị qua đời. Bài thơ chính là tiếng lòng yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc nhiệt thành của thi nhân.
Nếu như để ý tinh tế chúng ta có thể nhận thấy tựa đề bài thơ là : “mùa xuân nho nhỏ” thể hiện một điều gì đó thật nhỏ bé của tâm hồn thơ Thanh Hải, không phải cái gì quá lớn lao phô trương ồn ào mà mang ý nghĩa thật sâu lắng và sâu sắc.
Nếu như thi sĩ Chế Lan Viên có những áng thơ miêu tả mùa Xuân với nỗi buồn sầu tiếc nuối về sự đi qua phũ phàng của mùa thu no đủ :
“Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu?
Với tôi tất cả như vô nghĩa
Tất cả không ngoài nghĩa khổ đau!”
Thì mùa xuân trong thơ Thanh Hải lại rất đỗi tươi đẹp và tràn đầy sức sống , với một bức tranh xuân được tác giả gợi mở ra một không gian có sự hòa quyện tuyệt vời giữa nhạc và họa.
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
Bằng sự quan sát tinh tế , cảm quan thiên nhiên nhạy bén mà Thanh Hải đã mở ra trước mắt người đọc một khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp của xứ Huế mộng mơ. Ngay ở câu thơ đầu tiên, tác giả đã miêu tả một bông hoa tím biếc mọc lên giữa dòng sông xanh , động từ “mọc” được đảo lên đầu câu để thể hiện sự căng tràn sức sống của thiên nhiên , cảnh vật, một sức sống đang phun trào từ gốc rễ của cảnh vật. Tác giả đã phóng tầm tầm mắt lên cao và ra xa để nhìn toàn cảnh khung cảnh thiên nhiên cao rộng của bầu trời và đất trời thật sinh động. Tô điểm thêm vào bức tranh căng tràn sức sống đó là hình ảnh con chim chiền chiền chiện đang chao liệng trên bầu trời để đón không khí trong lành của mùa xuân.Quả thật phải có một tâm hồn yêu thiên nhiên thiết tha, đắm mình vào vạn vật thì Thanh Hải mới có thể cảm nhận được tiếng chim hót vang trên bầu trời mùa xuân như vậy, tràn trề sức sống như vậy.
Chỉ qua vài ba nét chấm phá về thiên nhiên , cảnh vật : hình ảnh bông hoa lục bình lững lờ trôi trên dòng sông Hương, bầu trời xanh cao rộng và tiếng chim chiền chiện rộn rã khắp không gian mà tác giả đã thể hiện cho chúng ta thấy một tấm lòng yêu thiên nhiên, cảnh vật trìu mến, thiết tha.
Xao xuyến trước thiên nhiên cảnh vật, nhà thơ cũng đắm mình vào trong đó :
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
Tác giả sử dụng nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác tuyệt vời đó là “từng giọt long lanh rơi”. “Giọt long lanh rơi” ở dây có thể là những giọt xuân long lanh còn vương trên những chiếc lá hay cũng có thể là những tiếng chim hót vang trên bầu trời. Cả đoạn thơ thể hiện sự nâng niu , trân trọng đón nhận của thi sĩ đối với kết tinh của thiên nhiên đất trời.
Tiếp nối vào mạch cảm xúc dạt dào yêu thiên nhiên , cảnh vật đó là tấm lòng vui tươi, rộng mở đón nhận mùa xuân của đất nước Việt Nam:
“Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao”
Bác Hồ từng nói : “lao động là vinh quang” quả thật rất đúng, bởi lẽ hình ảnh con người lao động là hình ảnh rất đẹp , hình ảnh con người làm chủ thiên nhiên góp sức mình làm nên mùa xuân đất nước tươi đẹp (Mùa xuân người ra đồng/Lộc trải dài nương mạ). Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, hậu phương hết lòng cũng khiến các chiến sĩ yên tâm ra trận , với một khí thế hiên ngang khỏe khoắn giắt khẩu súng trên lưng ra chiến trận. Tất cả đã tạo nên một bức tranh xuân của đất nước thật tươi đẹp, con người hòa cùng cảnh vật như đang thống nhất một lòng vì mùa xuân thắng lợi của đất nước-đó cũng chính là khao khát to lớn cả đời của người chiến sĩ Phạm Bá Ngoãn.thêm vào đó là nhịp độ khẩn trương , hối hả và xôn xao. Có lẽ đây là không khí sôi nổi của nhân dân trong công cuộc xây dựng đất nước để cùng đi tới một mùa xuân thắng lợi của Đảng quang vinh:
“Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước”.
Bác hồ kính yêu của chúng ta từng nói : “các Vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”, có lẽ một lần nữa Thanh Hải muốn nhắc nhớ cho chúng ta về một đất nước với bề dày lịch sử hơn bốn ngàn năm từ thời các Vua Hùng. Đất nước có được như ngày hôm nay không phải là một điều dễ dàng, biết bao xương máu của các vị anh hùng đã ngã xuống, biết bao công sức gây dựng của nhân dân -tất cả được cô đọng ngắn gọn qua cụm từ “vất vả và gian lao”. Đồng thời, nhà thơ cũng thể hiện tấm lòng tin tưởng của mình , ca ngợi vẻ đẹp của đất nước Việt Nam vào tương lai tươi sáng và rực rỡ. bằng sự ví von đất nước như vì sao của mình. Trong câu thơ có một cụm từ rất hay : “cứ đi lên phía trước”, thể hiện một sự thật hiển nhiên về sự phát triển vững chắc và tươi sáng của đất nước với bề dày hơn bốn ngàn năm văn hiến.
Yêu đất nước nồng nàn và yêu thiên nhiên đắm say đến thế nên thi nhân ấy mới khao khát được hiến dâng một phần nhỏ bé thể xác và tâm hồn mình cho mùa xuân của đất nước:
Ta làm con chim hót
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến
Vần thơ cất lên là tiếng lòng nhỏ nhoi của một tâm hồn yêu nước nồng nàn với ước nguyện chính đáng, cao đẹp hóa thân vào chú chim hót để cất lên tiếng hót vui tươi cho cuộc đời tươi sáng của đất nước. Được làm một nhành hoa tươi thắm tỏa ngát hương thơm tô điểm cho cuộc đời tự do. Khát khao lên đến đỉnh điểm khi nhà thơ mong muốn được làm một nốt nhạc nhỏ bé với thanh âm trầm lắng để hòa nhập vào bản nhạc thái bình, bản nhạc của cuộc đời tự do, ấm no và hạnh phúc. có lẽ tất cả đều là những mong muốn và ước nguyện thật chính đáng của một chiến sĩ yêu nước, sống trong thời loạn lạc và cho đến lúc sắp lìa đời Ông vẫn mong muốn cống hiến hết mình vì sự nghiệp của Tổ Quốc thân yêu. Tấm lòng ấy, niềm ước mơ chính đáng ấy thật đáng trân trọng và cho dù là thời gian nào, độ tuổi nào chúng ta cũng hãy sống và cống hiến hết mình vì ước mơ cao cả ấy :
“Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc”
Vẫn là sử dụng số từ “một” và điệp lại nhan đề bài thơ “mùa xuân nho nhỏ” để khẳng định sự khiêm tốn , lối sống có ích của tác giả đối với sự nghiệp chung của dân tộc, xây dựng Tổ Quốc trường tồn và phát triển thịnh vượng. Mỗi cái tôi nhỏ bé hãy lặng lẽ góp những điều thật nhỏ bé, giản đơn để đến khi lìa đời không còn hối tiếc.
Đến khổ thơ cuối cùng của bài thơ, bằng những câu hò quen thuộc và đằm thắm của Xứ Huế , tác giả thanh Hải đã gửi gắm đến người đọc một thông điệp về tình yêu quê hương, đất nước thật đáng tự hào:
Mùa xuân ta xin hát
Khúc Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế.
Nhà thơ đã ngân lên giai điệu thân thương của những điệu hò quê hương quen thuộc. Câu hát “Nam Ai, Nam Bình” chính là làn điệu dân ca ngọt ngào của xứ Huế- quê hương của nhà thơ, từ đó Ông muốn gửi gắm sự trân trọng, lòng yêu thương của mình đối với những giá trị truyền thống của Cha Ông thuở xưa. bài thơ khép lại bằng tiếng hát đằm thắm “tôi xin hát” thể hiện niềm tự hào của thi sân với lối sống nghĩa tình của Tổ tiên. Thanh Hải thật tài tình khi đan xen vào đó cả những tiếng nhịp phách giòn giã, tươi vui qua tiếng hát nghĩa tình giúp cho tiếng hát ấy cứ vang vọng mãi trong lòng công chúng yêu thơ Ông.
Nhà thơ Thanh Hải bằng sự tài hoa của mình trong phong cách nghệ thuật với việc sử dụng nhuần nhuyễn thể thơ năm chữ có nhạc điệu trong sáng và gần gũi đã gửi gắm những thông điệp thật ý nghĩa tới người đọc. Ẩn chứa trong những vần thơ ấy là một tâm hồn khát khao yêu thiên nhiên và cuộc sống, thể hiện niềm khát khao đáng quý của một tâm hồn hết mình vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc. Qu bài thơ, giới trẻ cần học tập tấm gương sáng của thi nhân, luôn luôn cống hiến hết mình cho sự nghiệp chung, dù là nhỏ bé, dù là khi còn trẻ hay khi ta đã bạc mái đầu.
Xem thêm: Thuyết minh về chiếc bút bi
Để lại một bình luận