Bài thơ Tràng giang sáng tác vào năm 1939 in trong tập “Lửa thiêng” – tập thơ đầu tay của nhà thơ Huy Cận. Bài thơ đã đánh dấu tên tuổi Huy Cận thành một tên tuổi tiêu biểu, xuất sắc của làng thơ Mới Việt Nam. “Tràng Giang” mang đậm phong vị thơ cổ điển, bày tỏ nỗi niềm u sầu, buồn bã của nhà thơ trước kiếp nhân sinh, sự lẻ loi, vô định của kiếp người và tấm lòng yêu quê hương đất nước thiết tha.
Xem thêm: Full lời bài hát Đom Đóm
1. Dàn ý chi tiết phân tích bài thơ Tràng Giang của nhà thơ Huy Cận.
1.1. Mở bài.
– Giới thiệu những nét chính về tác giả Huy Cận (năm sinh-mất, về phong cách nghệ thuật, đặc điểm sáng tác, các sáng tác tiêu biểu,…)
+ Giới thiệu bài thơ Tràng Giang: bài thơ Tràng Giang được viết vào mùa thu năm 1939 in trong tập thơ Lửa Thiêng của Huy Cận.
– Bài thơ được sáng tác dựa trên cảm hứng từ hình ảnh sông Hồng mênh mông sóng nước, bốn bề bao la, vắng lặng.
2. Thân bài
* Nhan đề và câu thơ đề từ
– Nhan đề:
+ Tràng Giang: là một từ Hán Việt mang sắc thái cổ kính, mang đậm phong vị đường thi, như tên con sông Trường Giang của Trung Quốc- một con sông dài mênh mông và vô tận.
+ Tác giả sử dụng hai vần “ang” mở rộng, có độ vang, độ ngân xa đã gợi lên hình ảnh một con sông hùng vĩ, bao phủ cả một khoảng không gian rộng mênh mông vô tận
– Câu thơ đề từ: Khái quát một cách ngắn gọn, đầy đủ tình và cảnh trong bài thơ: “bâng khuâng” nhớ và cảnh “trời rộng”, “sông dài”.
* Khổ 1: Tác giả đã mở ra trước mắt người đọc một khung cảnh thiên nhiên sông nước mênh mang.
-”Sóng gợn”: những con sóng nhỏ nhấp nhô trên lòng sông, nối tiếp nhau càng gợi lên sự mênh mông, rợn ngợp của dòng sông.
– Từ “điệp điệp” gợi tả hình ảnh những đợt sóng miên man đến bất tận cứ nối đuôi nhau vỗ vào bờ không ngừng nghỉ, không dứt. Sóng trên sông cũng chính là những đợt sóng lòng đang trào dâng trong tâm hồn của thi nhân; hàng hàng, lớp lớp không nguôi ngoai.
– Hình ảnh: con thuyền xuôi mái nước gợi lên sự nhỏ bé, lạc lõng của sự vật.
→ Hình ảnh đối lập giữa không gian sông nước mênh mông với hình ảnh con thuyền nhỏ bé càng gợi lên trong chúng ta sự cô đơn, lẻ loi.
– Hai câu cuối:
+ Thuyền và nước vốn là hai thực thể luôn gắn kết , đi song hành có cặp có đôi( nước đẩy thuyền trôi) nhưng ở đây có một nỗi buồn chia lìa ( thuyền về, nước ở lại) cho lòng “sầu trăm ngả”=> Dự cảm chia lìa, thấm đẫm nỗi buồn .
+ Hình ảnh “củi một cành khô >< lạc mấy dòng” càng ám ảnh hơn về một nỗi muộn sầu về cõi nhân sinh, cành củi khô trôi vô định giữa dòng nước thật lạc lõng, bơ vơ => số phận trôi nổi của cành củi cũng là biểu tượng của số phận con người lênh đênh, lạc lõng giữa dòng đời.
→ Khổ thơ thứ nhất với các gieo vần nhịp nhàng, hình ảnh thơ phong phú, ý thơ sâu lắng đã diễn tả được bức tranh thiên nhiên, cảnh vật trên dòng sông; cùng với đó Huy Cận đã hàm ý sâu xa về cõi nhân sinh đó là: nếu ví dòng tràng giang là dòng đời vô tận thì hình ảnh con thuyền, cành củi khô chính là hình ảnh tượng trưng cho kiếp người nhỏ nhoi, vô định, cô đơn và lạc lõng. Qua đó cũng thể hiện tâm trạng buồn sầu của nhà thơ.
*Khổ 2.
– Hai câu thơ đầu đã vẽ nên một không gian hoang vắng, hiu quạnh:
+ Nghệ thuật đảo ngữ cùng từ láy “lơ thơ”, “đìu hiu” đặc biệt gợi cảm đã gợi lên sự thưa thớt, hoang vắng, lạnh lẽo của thiên nhiên và cảnh vật.
+ Âm thanh của câu thơ “Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều” có hai cách hiểu:
Đâu là phủ định: không gian hoang vắng, cô quạnh đến mức không có âm thanh, dấu vết của sự sống của con người.
Đâu là đâu đó, thể hiện sự thưa thớt, âm ỉ. Đâu đó văng vẳng âm thanh yếu ớt, thưa thớt của sự tàn tạ, hoang vắng của không gian cảnh vật.
=> Hai câu thơ gợi lên trong lòng người đọc nỗi buồn, sự hoang vắng, tàn tạ, thiếu vắng đi sự sống của con người
– Hai câu sau, tác giả đã phóng tầm mắt của mình ra xa và sâu hơn để miêu tả không gian 3 chiều, bốn phía của của cảnh vật: cao sâu, rộng, dài.
+ Nắng xuống >< trời lên, sâu chót vót cho ta thấy bầu trời được nâng lên cao hơn, sâu thẳm đến vô cùng.
+Sông dài, trời rộng>< bến cô liêu: sự tương phản giữa cái nhỏ bé với cái vô cùng gợi lên cảm giác trống vắng và cô đơn.
=> Hai câu thơ gợi mở không gian mở rộng cả về bốn phía đã làm cho cảnh vật vốn đã vắng vẻ lại càng thêm cô liêu và tĩnh mịch hơn, từ đó gợi lên cả nỗi buồn, sự cô đơn đến tột cùng của lòng người.
*Khổ 3
– Câu thơ với hình ảnh của những đám lục bình trôi nổi “bèo dạt về đâu hàng nối hàng”: gợi lên hình ảnh buồn man mác về kiếp người lênh đênh, cõi nhân sinh trôi nổi, không biết rồi sẽ đi đâu, về đâu.
– Nghệ thuật phủ định được lặp lại: “không một chuyến đò ngang”, “không cầu”.
– Sự hoang vắng. cô quạnh còn được thể hiện rõ trong hình ảnh “lặng lẽ bờ xanh tiếp bãi vàng”
→ Cảm thức cô đơn về sự lạc loài trước cảnh sông dài trời rộng đã khiến nhà thơ mong được đón nhận tiếng nói con người, mong được nhìn thấy sự giao lưu gần gũi giữa con người với con người nhưng tất cả vẫn bị ngăn cách (hình ảnh con đò, chiếc cầu tượng trưng cho sự giao lưu đôi bờ nhưng không có) nỗi buồn về cuộc đời, về nhân thế.
*Khổ 4
– Hai câu thơ đầu khổ thơ là những nét chấm phá mang màu sắc, phong vị Đường thi khá rõ từ những hình ảnh ước lệ đến cách dùng các thi liệu thơ Đường vẽ nên một bức tranh thiên nhiên chiều tà với vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ.
+ Hình ảnh những đám mây trắng cứ hết lớp này đến lớp khác nối tiếp nhau “đùn” lên, được phản quang dưới ánh nắng chiều đã tạo nên trong trí tưởng tượng độc giả như hình ảnh những quả núi dát bạc.
+ Hình ảnh cánh chim xuất hiện như ánh lên một tia ấm áp cho cảnh vật. Sự xuất hiện của sự sống đang nhen nhóm trong bức tranh thiên nhiên hiu quạnh, song nó vẫn nhỏ bé và bị khỏa lấp bởi không gian mênh mông ấy càng khắc sâu nỗi buồn thăm thẳm trong lòng thi nhân.
– Hai câu thơ cuối đã thể hiện nỗi nhớ quê hương da diết, cháy bỏng của Huy Cận.
+ Hình ảnh “dợn dợn vời con nước” không chỉ tả những đợt sóng trên lòng sông lan xa mà sâu thẳm trong đó là cảm giác đượm buồn, nhớ nhung đến vô tận của một con tha hương đang nhớ về quê hương da diết.
+ Câu thơ cuối cùng với bút pháp mang đậm phong cách cổ điển đã diễn tả chân thực cảm xúc dâng trào mãnh liệt về nỗi nhớ quê nhà, yêu quê hương của nhà thơ.
1.3. Kết bài.
Khái quát những nét đặc sắc về nội dung, nghệ thuật của bài thơ và những cảm nhận của bản thân.
2. Phân tích bài thơ Tràng Giang của nhà thơ Huy Cận đặc sắc nhất.
Nhà thơ Cù Huy Cận (1919 – 2005), quê ở Hương Sơn – Hà Tĩnh. Ông được biết đến là một trong những thi sĩ có công lao đưa phong trào thơ Mới lên tới đỉnh cao. Thơ Huy Cận là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố cổ điển Đường thi với yếu tố thơ Mới, cụ thể hơn là sự hòa hợp giữa nỗi sầu vũ trụ và thế nhân từng chan chứa trong thơ Đường với nỗi cô đơn của cái “tôi” cá nhân, cá thể trong thơ Mới tạo nên nỗi sầu vạn kỉ. Bài thơ Tràng giang được sáng tác năm 1939 in trong tập thơ đầu tay mang tên Lửa thiêng được đánh giá thuộc hàng kiệt tác đã đánh dấu tên tuổi của nhà thơ Huy Cận thành một tên tuổi xuất sắc trước Cách mạng tháng Tám .
Nhan đề của bài thơ Tràng Giang là một từ Hán Việt mang phong thái cổ kính, đậm chất phong vị đường thi, như tên con sông Trường Giang của Trung Quốc- một con sông hùng vĩ dài mênh mông và vô tận. Huy Cận đã đặt tựa đề với hai vần “ang” đi liền nhau giúp mở rộng không gian ra rộng hơn, âm hưởng có độ vang, độ ngân xa đã gợi lên hình ảnh một con sông thật hùng vĩ, bao phủ cả một khoảng không gian rộng mênh mông vô tận.
Câu thơ đề từ “mênh mông trời rộng nhớ sông dài” đã khái quát một cách ngắn gọn, đầy đủ tình và cảnh trong bài thơ: “bâng khuâng” nhớ thương và khung cảnh thiên nhiên “trời rộng”, “sông dài”.
Nối tiếp ý thơ trong câu đề từ của bài thơ, tác giả đã mở ra trước mắt chúng ta một khung cảnh thiên nhiên sông nước thật mênh mang sóng nước và sóng lòng:
“Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp,
Con thuyền xuôi mái nước song song.
Thuyền về nước lại, sầu trăm ngả;
Củi một cành khô lạc mấy dòng.”
Nhà thơ thật tinh tế khi miêu tả hình ảnh của những con sóng trên dòng sông là ”sóng gợn”, đó là những con sóng nhỏ nhấp nhô đang nối tiếp nhau, xô đuổi nhau không ngớt càng cho thấy sự mênh mông, rợn ngợp của dòng sông.
Nếu như câu thơ thứ nhất gợi được những vòng sóng đang loang ra, lan xa, xô đuổi nhau đến tận chân trời, thì câu thứ hai lại vẽ ra những luồng nước cứ song song, rong ruổi mãi về cuối trời. Từ láy “điệp điệp” gợi tả hình ảnh những đợt sóng miên man đến bất tận cứ nối đuôi nhau vỗ vào bờ không ngừng nghỉ, không dứt. Sóng trên sông, hay cũng chính là những đợt sóng lòng đang trào dâng trong tâm hồn của thi nhân; hàng hàng, lớp lớp không nguôi ngoai.
Giữa không gian mênh mang của con sông hùng vĩ, bỗng hiện lên hình ảnh con thuyền xuôi mái nước như càng nhỏ bé hơn, lạc lõng hơn bởi cái rợn ngợp của vùng sông nước.
Hai câu thơ 4 và 5 lại càng gợi lên trong tâm tưởng người đọc về nét u buồn của sự chia ly, tách rời:
“Thuyền về nước lại, sầu trăm ngả;
Củi một cành khô lạc mấy dòng.”
Hình ảnh thuyền và nước vốn là hai thực thể luôn gắn kết , đi song hành có cặp có đôi (nước đẩy thuyền trôi) nhưng ở đây có một nỗi buồn chia lìa ( thuyền về, nước ở lại) cho lòng “sầu trăm ngả” thấm đẫm nỗi buồn, sự u hoài, buồn bã càng ngày càng dâng lên. Để rồi đến câu thơ sau hình ảnh “củi một cành khô >< lạc mấy dòng” càng ám ảnh hơn về một nỗi muộn sầu về cõi nhân sinh. Cành củi “khô”- hết nhựa sống, càng làm cho hình ảnh khô héo hon hơn kết hợp với số từ “một” chỉ một mình, cô đơn, đã thể hiện thật rõ ràng về số phận nổi trôi vô định giữa dòng nước của một số phận lạc lõng, bơ vơ. Phải chăng, qua đó tác giả muốn ám chỉ hình ảnh cành củi cũng là biểu tượng của số phận con người lênh đênh, lạc lõng giữa dòng đời cô quạnh.
Khép lại khổ thơ thứ nhất, bằng cách gieo vần nhịp nhàng, hình ảnh thơ phong phú, ý thơ sâu lắng đã diễn tả được bức tranh thiên nhiên, cảnh vật trên dòng sông; cùng với đó Huy Cận đã hàm ý sâu xa về cõi nhân sinh rằng: nếu ví dòng tràng giang là dòng đời vô tận thì hình ảnh con thuyền, cành củi khô chính là hình ảnh tượng trưng cho kiếp người nhỏ nhoi, vô định, cô đơn và lạc lõng. Qua đó cũng thể hiện tâm trạng buồn sầu của nhà thơ trước nỗi sầu vạn kỉ của thiên nhiên, tạo vật.
Tưởng rằng đến khổ thơ thứ hai tâm hồn thi nhân sẽ dịu lại, nhưng không đó vẫn tiếp tục là một không gian hoang vắng, cô quạnh và thiếu sức sống:
“Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều
Nắng xuống, trời lên sâu chót vót
Sông dài, trời rộng, bến cô liêu.”
Ngay ở hai câu thơ đầu đã gợi mở một không gian hoang vắng, hiu quạnh, với từ láy “lơ thơ” thể hiện sự thưa thớt và ít ỏi, còn“đìu hiu” thể hiện sự hoang vắng, cô liêu. Chính điều đó đã đặc biệt gợi tả lên sự thưa thớt, hoang vắng, lạnh lẽo của thiên nhiên và cảnh vật. Nhà thơ càng khắc sâu thêm nỗi cô liêu, hoang vắng của không gian trong câu thơ “đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều”, khiến chúng ta gợi lên hai cách hiểu đó là “đâu” thể hiện sự phủ định về không gian hoang vắng, cô quạnh đến mức không tồn tại âm thanh và dấu vết của sự sống của con người. Hay cũng có thể hiểu “đâu” nghĩa là đâu đó, thể hiện sự thưa thớt, âm ỉ của tiếng nói, nhịp sống con người. Đó chính là những âm thanh văng vẳng yếu ớt, thưa thớt của sự tàn tạ, hoang vắng của không gian.
“Nắng xuống, trời lên sâu chót vót
Sông dài, trời rộng, bến cô liêu.”
Đến đây, Huy Cận đã phóng tầm mắt của mình ra xa và sâu hơn để thâu tóm toàn bộ khung cảnh không gian 3 chiều, 4 hướng của của cảnh vật: cao sâu, rộng, dài.
Tác giả đã sử dụng hình ảnh đối lập ở câu thơ đó là nắng xuống >< trời lên, cho đến sâu chót vót- một từ diễn tả sự vô cùng vô tận của độ cao và sâu của bầu trời.
Điều khiến chúng ta thấy được không gian trong thơ Huy Cận như được gợi mở lên cao hơn, sâu thẳm đến vô cùng. Thêm vào đó là hình ảnh “sông dài, trời rộng” đối lập với sự cô đơn, lẻ loi của hình ảnh “bến cô liêu”, càng khắc sâu hơn sự tương phản giữa cái nhỏ bé với cái vô cùng gợi lên cảm giác trống vắng và cô đơn.
Hai câu thơ khép lại khổ thơ thứ hai của tác giả Huy cận là một màu cô đơn, vắng vẻ, đối lập với hình ảnh cảnh vật thưa thớt là không gian mênh mông, nhấn mạnh hơn nỗi u sầu vạn cổ làm cho cảnh vật vốn đã vắng vẻ lại càng thêm cô liêu và tĩnh mịch hơn. Qua đó chúng ta cũng cảm nhận được muộn sầu, sự cô đơn đến tột cùng của lòng người.
“Bèo dạt về đâu hàng nối hàng
Mênh mông không một chuyến đò ngang
Không cầu gợi chút niềm thân mật
Lặng lẽ bờ xanh tiếp bãi vàng.”
Bức tranh thiên nhiên trong khổ thơ thứ ba hiện lên với hình ảnh của những đám lục bình trôi nổi trên bề mặt con sông Hồng: “bèo dạt về đâu hàng nối hàng”. Bèo” vốn là hình ảnh tượng trưng cho sự bấp bênh, chìm nổi, không có nơi ở ổn định. Hình ảnh đó đã gợi lên nỗi buồn man mác về triết lý nhân sinh của thi nhân về kiếp người lênh đênh, lận đận, cõi nhân sinh trôi nổi, không biết rồi sẽ đi đâu, về đâu. Nghệ thuật phủ định được lặp lại trong hai câu thơ 2 và 3 “không một chuyến đò ngang”, “không cầu” đã đặc tả sự hoang vắng,lạc lõng trong tâm hồn thi nhân; nơi đây không có sự hiện diện của sự sống con người, thể hiện sự chia tách mối giao hòa giữa con người và cảnh vật.
Tất cả những điều đó đã gợi lên sự trống vắng, cô đơn và lạc loài của tâm hồn con người trước cảnh sông dài trời rộng. Một tâm hồn khao khát, đón chờ được đón nhận tiếng nói con người, sự sống con người, mong được nhìn thấy sự giao lưu gần gũi giữa con người với con người nhưng tất cả vẫn bị ngăn cách (hình ảnh con đò, chiếc cầu tượng trưng cho sự giao lưu đôi bờ nhưng không có) nỗi buồn về cuộc đời, về nhân thế.
Nếu như ba khổ thơ đầu tiên là khung cảnh bức tranh thiên nhiên u buồn, vắng lặng thì khổ thơ cuối cùng chính là tâm tư, tấm lòng của thi sĩ về nỗi niềm thiết tha yêu thiên nhiên, nỗi nhớ quê hương thổn thức:
“Lớp lớp mây cao đùn núi bạc
Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa
Lòng quê dợn dợn vời con nước
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.”
Ở hai câu thơ đầu khổ thơ là những nét chấm phá mang màu sắc, phong vị Đường thi khá rõ từ những hình ảnh ước lệ đến cách dùng các thi liệu thơ Đường vẽ nên một bức tranh thiên nhiên chiều tà với vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ.
Bức tranh thiên nhiên sinh động ấy hiện lên với hình ảnh những đám mây trắng cứ hết lớp này đến lớp khác nối tiếp nhau “đùn” lên và khi được phản quang dưới ánh nắng chiều đã tạo nên trong trí tưởng tượng độc giả như hình ảnh những quả quả núi dát bạc, trông thật thi vị biết bao dưới cái nắng hoàng hôn buổi chiều tà. Hòa chung với khung cảnh nên thơ ấy là một cánh chim phấp phới bay lượn như ánh lên một tia ấm áp cho cảnh vật. Đó cũng chính là sự xuất hiện nhen nhóm của sự sống hiếm hoi trong bức tranh thiên nhiên hiu quạnh của hồn thơ Huy Cận. Song nó vẫn nhỏ bé và bị khỏa lấp bởi không gian mênh mông ấy, càng khắc sâu nỗi buồn thăm thẳm trong lòng thi nhân.
Chúng ta đã bắt gặp không ít hình ảnh của cánh chim cô đơn, nhỏ bé trong thơ ca cổ thi, bộc lộ nỗi niềm của những người con tha hương:
“Quyện Điểu quy lâm tầm túc thụ”- cánh chim mỏi mệt tìm về mái nhà thân yêu để nghỉ ngơi trong thơ Hồ Chí Minh, khi người bị nhà tù Tưởng Giới Thạch giam cầm. Hay trong thơ Thôi Hiệu, nhà thơ từng chạnh lòng nhớ quê mà thốt lên rằng:
“Nhật mộ hương quan hà xứ thị
Yên ba giang thượng sử nhân sầu.”
(Quê hương khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai?)
Vâng, để rồi nỗi nhớ nhà, thương yêu quê hương thiết tha đã dâng trào lên tới tột cùng qua hình ảnh gợi tả đặc sắc của thi nhân trong hai câu thơ cuối cùng:
“Lòng quê dợn dợn vời con nước
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.”
Nhà thơ gợi lên hình ảnh “dợn dợn vời con nước” không chỉ tả những đợt sóng trên lòng sông lan xa mà sâu thẳm trong đó là cảm giác đượm buồn, nhớ nhung đến vô tận của một con tha hương đang nhớ về quê hương da diết. Câu thơ cuối cùng với bút pháp mang đậm phong cách cổ điển đã diễn tả chân thực cảm xúc dâng trào mãnh liệt về nỗi nhớ quê nhà, yêu quê hương của nhà thơ Huy Cận.
Tràng Giang là một bài thơ vô cùng đặc sắc, mang ý nghĩa nhân sinh sâu sắc của hồn thơ Huy Cận. Bằng các hình ảnh giàu sức gợi, mang đậm phong vị Đường thi, với những hình ảnh cổ điển tiêu biểu, sử dụng thành công các biện pháp nghệ thuật đặc sắc, thi nhân đã thể hiện cho độc giả cái tôi độc đáo của mình và nỗi buồn sầu vạn kỉ trong phong cách thơ Ông trước Cách mạng Tháng Tám. Tràng giang chính là một bản bản hòa tấu trữ tình giúp bồi đắp và nuôi dưỡng cho tâm hồn mỗi con người về tình yêu thiên nhiên và yêu quê hương nồng nàn.
Để lại một bình luận