Tư cách pháp nhân là gì? Các quy định hiện nay về pháp nhân? 

Pháp nhân là gì?

Hiện nay, khái niệm về pháp nhân không được quy định cụ thể, nhưng căn cứ vào Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về điều kiện để một tổ chức được công nhận là pháp nhân. Theo đó, pháp nhân có thể được hiểu như sau:

Xem thêm: Nội dung của phụ lục hợp đồng 2021

Pháp nhân là những tổ chức có tư cách pháp lý độc lập, có thể tham gia vào các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội,… theo quy định của pháp luật và có đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Tên gọi pháp nhân (tổ chức) cũng là một thuật ngữ dùng để phân biệt với thuật ngữ thể nhân (cá nhân).

Ví dụ về pháp nhân: các doanh nghiệp được thành lập theo quyết định của Sở Kế hoạch & Đầu tư cấp tỉnh (Công ty TNHH, công ty cổ phần,…), các cơ quan nhà nước (Tào án, các trường đại học,…)

Tư cách pháp nhân là gì?

Tư cách pháp nhân được hiểu là tư cách pháp lý được nhà nước và pháp luật công nhận cho một tổ chức hoặc một tập thể để tổ chức này được tồn tại, hoạt động độc lập và chịu trách nhiệm trước pháp luật hiện hành

Một tổ chức được coi là có tư cách pháp nhân khi đáp ứng đủ 4 điều kiện được quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015:

• Được thành lập theo quy định của pháp luật.
• Tổ chức đó phải có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 Bộ luật Dân sự 2015.
• Tổ chức đó phải có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.
• Tổ chức đó phải nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

Như vậy, nếu một tổ chức được thành lập thiếu 1 trong 4 yếu tố trên thì tổ chức đó không có tư cách pháp nhân.

Điều kiện để có tư cách pháp nhân?

Một tổ chức được coi là có tư cách pháp nhân khi đáp ứng đủ 4 điều kiện được quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015 gồm:

• Điều kiện 1: Được thành lập theo quy định của pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 82 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về việc thành lập pháp nhân là “pháp nhân được thành lập theo sáng kiến của cá nhân hoặc theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền”

Như vậy, một tổ chức được coi là có tư cách pháp nhân là khi tổ chức đó được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, tức là được pháp luật công nhận việc tồn tại của tổ chức đó. Tuy vậy, để có tư cách pháp nhân thì tổ chức còn phụ thuộc vào 3 điều kiện khác nữa.

Pháp nhân được đặt tên theo đúng quy định của pháp luật đó là: pháp nhân phải có tên gọi bằng tiếng Việt thể hiện rõ loại hình tổ chức và có thể phân biệt với các pháp nhân khác trong cùng một lĩnh vực, tránh đặt tên gây nhầm lẫn và tên gọi của pháp nhân được pháp luật công nhận và bảo vệ vì thế pháp nhân phải sử dụng tên gọi đó trong việc thực hiện mọi giao dịch.

Ví dụ: thành lập công ty cổ phần tại Sở Kế hoạch và Đầu tư cấp tỉnh, thành phố nơi công ty đóng trụ sở cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Xem thêm: Đầu Tư Công Trung Hạn Giai Đoạn 2021-2025

• Điều kiện 2: Tổ chức đó phải có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể:

+ Pháp nhân phải có cơ quan điều hành. Tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan điều hành của pháp nhân được quy định trong điều lệ của pháp nhân hoặc trong quyết định thành lập pháp nhân;

+ Pháp nhân có cơ quan khác theo quyết định của pháp nhân hoặc theo quy định của pháp luật.

• Điều kiện 3: pháp nhân đó phải có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.

Theo quy định của pháp luật hiện hành thì tổ chức muốn có tư cách pháp nhân thì bắt buộc phải có tài sản độc lập. Việc có lượng tài sản độc lập và nhất định đó sẽ được pháp nhân sử dụng trong các giao dịch. Có tài sản độc lập thì pháp nhân mới có thể tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với các giao dịch, quyền và nghĩa vụ mà pháp nhân xác lập. Tức là tài sản này pháp nhân có toàn quyền sử dụng mà không chịu sự chi phối, kiểm soát của bất kỳ ai. Tài sản độc lập của pháp nhân hoàn toàn tách biệt với tài sản cá nhân của các thành viên tham gia (các thành viên chỉ phải chịu trách nhiệm tài sản trong phạm vi vốn góp của mình vào tổ chức).

Ví dụ: Công ty TNHH, công ty cổ phần đều có tài sản độc lập để chịu trách nhiệm trước pháp luật vì vậy hai loại hình doanh nghiệp này có tư cách pháp nhân.

• Điều kiện 4: Tổ chức đó phải nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

Việc tổ chức nhân danh mình để tham gia quan hệ pháp luật là một trong những điều kiện quan trọng. Tổ chức có thể nhân danh mình để tham gia vào quan hệ pháp luật này thông qua người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo pháp luật này có quyền thực hiện mọi giao dịch phát sinh trong quá trình hoạt động của pháp nhân. Là người tham gia với tư cách là nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trước nhà nước và pháp luật.

Nếu người đại diện theo pháp luật bị bắt giam, bị tù, bị chết hoặc không đủ khả năng đại diện theo pháp luật nữa thì pháp nhân đó phải bầu ra người đại diện mới để tiếp tục làm người đại diện theo pháp luật của pháp nhân. Điều này cho thấy, tư cách pháp nhân không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân nào.

Doanh nghiệp nào không có tư cách pháp nhân

Theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020 hiện nay có tất cả 5 loại hình doanh nghiệp gồm:

• Công ty TNHH một thành viên
• Công ty TNHH hai thành viên trở lên
• Công ty cổ phần
• Công ty hợp danh
• Doanh nghiệp tư nhân

Trong số các loại hình doanh nghiệp trên thì: Công ty TNHH một thành viên, công ty TNHH hai thành viên trở lên, công ty cổ phần, công ty hợp danh đều được thành lập và đáp ứng đủ 4 điều kiện đẻ có tư các pháp nhân nên các loại hình doanh nghiệp này đều có tư cách pháp nhân.

Còn đối với loại hình doanh nghiệp tư nhân, loại hình doanh nghiệp này do cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. Việc tự chịu trách nhiệm trước pháp luật bằng toàn bộ tài sản của mình đã làm cho tài sản của doanh nghiệp này không còn độc lập với tài sản cá nhân. Vì thế loại hình doanh nghiệp này không có tư cách pháp nhân.

Ngoài doanh nghiệp tư nhân thì chi nhánh, văn phòng đại diện của pháp nhân cũng không có tư cách pháp nhân bởi căn cứ khoản 1, 2 Điều 44 Luật Doanh nghiệp 2020 có quy định về chi nhánh và văn phòng đại diện như sau:

• Chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp có nhiệm vụ thực hiện toàn bọ hoặc một phần chức năng của doanh nghiệp, bao gồm cả chức năng đại diện theo ủy quyền.
• Văn phòng đại diện là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp có nhiệm vụ đại diện theo ủy quyền cho lợi ích của doanh nghiệp và bảo vệ các lợi ích đó. Văn phòng đại diện không thực hiện chức năng của doanh nghiệp.

Như vậy, chi nhánh và văn phòng đại diện đều là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp và được hoạt động thông qua việc ủy quyền, do đó mà bản thân chi nhánh và văn phòng đại diện không hoạt động với tư cách độc lập vì thế mà không có tư cách pháp nhân.

Các quy định hiện nay về pháp nhân?

hiện nay, pháp nhân được quy định cụ thể tại Bộ luật Dân sự 2015 với các nội dung liên quan đến:

• Pháp nhân
• Pháp nhân thương mại
• Pháp nhân phi thương mại
• Điều lệ của pháp nhân
• Trụ sở của pháp nhân
• Quốc tịch của pháp nhân
• Tài sản của pháp nhân
• Thành lập, đăng ký pháp nhân
• Cơ cấu, tổ chức của pháp nhân
• Chi nhánh, văn phòng đại diện của pháp nhân
• Đại diện của pháp nhân
• Năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân
• Trách nhiệm dân sự của pháp nhân
• Hợp nhất pháp nhân
• Sáp nhập pháp nhân
• Chia pháp nhân
• Tách pháp nhân
• Chuyển đổi hình thức của pháp nhân
• Giải thể pháp nhân
• Thanh toán tài sản của pháp nhân bị giải thể
• Phá sản pháp nhân
• Chấm dứt tồn tại pháp nhân